ABBA  
 
  O Szwecji 24.11.2017 01:49 (UTC)
   
 

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią i Finlandią oraz granicą morską z Danią, Niemcami i Polską.

  • Skład etniczny: Szwedzi 90,8%, Finowie 3,1%, inni 6,1%
  • Podział administracyjny: 21 województw (län)
  • PKB: 29 800 dolarów amerykańskich na 1 mieszkańca (2005)
  • Władza ustawodawcza: jednoizbowy parlament Riksdag wybierany w głosowaniu powszechnym na 3-letnią kadencję (349 członków)
  • Główne mniejszości: Finowie 2,5%, Lapończycy 1,7%
  • Produkcja energii opiera się głównie na pozyskiwaniu energii wodnej i jądrowej.
  •  Średniowiecze
    Południowe obszary współczesnej Szwecji (Skania) była częścią praojczyzny Germanów. W średniowieczu północna i środkowa część kraju została zasiedlona przez skandynawskie plemiona Normanów. W IX-XI wieku tutejsi wikingowie brali udział w wyprawach łupieżczych, głównie na Ruś i Bizancjum. Równoczesne tworzenie się państwa szwedzkiego i jego chrystianizacja w XI wieku. W XII w.-XIII w. podbój Finlandii przez Szwedów. Od 1397 unia kalmarska z Danią i Norwegią.

    XVI wiek

    W 1523 Gustaw I Waza doprowadził do usamodzielnia się Szwecji pod władzą dynastii Wazów. Przyjęcie luteranizmu. W latach 1592-1599 Szwecja była złączona unią personalną z Rzeczpospolitą, istniała unia polsko-szwedzka.

     

    XVII wiek

    Podbój części Łotwy i Estonii. W 1645 Szwecja włączyła do swojego terytorium całą Estonię. Od 1561, a zwłaszcza w XVII w., od panowania Gustawa II Adolfa (1611-1632, do Karola X Gustawa 1654-1660) walka o dominację w rejonie Morza Bałtyckiego. Wojny z Danią, Polską i Rosją oraz w latach 1630-1648 udział w wojnie trzydziestoletniej, która doprowadziła do uzyskania przez Szwecję pozycji mocarstwowej oraz do uzyskania zdobyczy terytorialnych.

     

    XVIII wiek

     

    Po klęsce Karola XII w wojnie północnej (1700-1721) doszło do utraty większości zdobyczy (głównie na rzecz Rosji) oraz utraty rangi mocarstwa. Po śmierci Karola w roku 1718 nastała tak zwana era wolności (1718-1772), czyli okres rozkwitu parlamentaryzmu, przy jednoczesnym zmniejszeniu politycznych wpływów tronu. W pierwszej połowie tej epoki dwie frakcje; 'partia kapeluszy" i "partia czapek" rywalizowały o władze i wpływy. Ważnym wydarzeniem epoki było Zniesienie cenzury w Szwecji (1766). Era wolności dobiegła końca, gdy Gustaw III odnowił władzę absolutną drogą zamachu stanu.

     

    XIX wiek

    W 1809 zwierzchnictwo nad Finlandią przejęła carska Rosja. 1814 narzucono Norwegii unię personalną (zerwana przez nią w 1905) . Od 1818 panowanie dynastii Bernadotte.

     

    XX wiek

    W drugiej połowie XIX w. i na początku XX w zmiany ustrojowe: reforma parlamentu 1866, powstanie nowoczesnych partii, wprowadzenie rządów parlamentarnych, 1919 powszechne prawo wyborcze. Polityka neutralności podczas I i II wojny światowej. Od lat 30. gł. rządy socjaldemokratów z partii SAP. Głową państwa obecnie jest Karol XVI Gustaw. W latach 50.-70. rozbudowa państwa opiekuńczego, niekolidująca z szybkim rozwojem gospodarczym.

     

    Geografia

    • Całkowita granica lądowa: 2208 km
    • Długość wybrzeża: 3218 km
    • Długość granic z sąsiadującymi państwami:
      • Finlandia 589 km
      • Norwegia 1619 km
    • Najwyższy punkt: Kebnekaise 2111 m n.p.m.
    • Najniższy punkt: Morze Bałtyckie 0 m.n.p.m.

    Największe jeziora:
    Wener (Vänern),
    Wetter (Vättern),
    Melar (Mälaren),
    Hjälmaren,
    Storsjön,
    Hornavan.

     
    Największe miasta

    miasto liczba mieszkańców
    (2005)
    powierzchnia
    (km²)
    1 Sztokholm 771 038 188
    2 Göteborg 510 491 450
    3 Malmö 258 020 71,76
    4 Uppsala 128 409 47,86
    5 Västerås 107 005 51,73
    6 Örebro 98 237 42,96
    7 Linköping 97 428 42,01
    8 Helsingborg 91 457 37,63
    9 Jönköping 84 423 44,33
    10 Norrköping 83 561 34,78



    Sztokholm
    Göteborg
    Malmö

                

    Konstytucja

    Helsingborg
     
    Helsingborg

    Szwecja jest monarchią konstytucyjną. Konstytucja nie jest jednolitym aktem prawnym, ponieważ w jej skład wchodzą oddzielne dokumenty:

    • "Akt o formie rządów" z 1974 r.
    • "Ustawa o wolności prasy" z 1948 r. (Zniesienie cenzury w Szwecji (1766))
    • "Akt o sukcesji tronu" z 1810 r.
    • "Podstawowe Prawo Swobody Wyrazu" z 1991 r.

    Oprócz tych praw fundamentalnych istnieje jeszcze "Akt o Riksdagu", który ma niższą rangę, niż wcześniej wymienione, właściwie zajmuje pozycję pośrednią między prawami fundamentalnymi a zwykłymi ustawami. Tym niemniej można ją znaleźć obok trzech wcześniej wspomnianych aktów w kolejnych wydaniach "Konstytucji Szwecji". Obecnie obowiązująca konstytucja weszła w życie 1 stycznia 1975 roku. Uchwalono ją po długich dyskusjach zapoczątkowanych w 1954 roku. Dyskusję tę zainicjował spory rozdźwięk między treścią ówczesnej konstytucji dającą w systemie ustrojowym przewagę królowi, a rzeczywistością, w której dominował parlament kontrolowany przez Szwedzką Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą (SAP). W tym miejscu warto wspomnieć o tym, że Szwecja jest państwem, w którym reformy systemu politycznego następują bardzo powoli i zazwyczaj polegają na akceptacji istniejących już w rzeczywistości rozwiązań.

     

    Monarcha

    Król jest głową państwa, ale ma niewielkie uprawnienia. Przez wieki systematycznie tracił je na rzecz innych organów państwowych: parlamentu, rządu i innych urzędów centralnych. Formalnie jednak nadal jest podmiotem władzy wykonawczej. Najnowsza odsłona konstytucji tak ogranicza jego prerogatywy, że są one nawet mniejsze od uprawnień królowej brytyjskiej. Do kompetencji szwedzkiego króla zaliczamy zatem:

    • reprezentowanie Szwecji wobec innych głów państw i dyplomatów,
    • zwierzchnictwo w państwowym Kościele ewangelicko-augsburskim (luterańskim),
    • uroczyste otwieranie sesji Riksdagu,
    • wręczanie Nagrody Nobla,
    • udzielanie rady, zachęcanie i ostrzeganie parlamentu i rządu.
    Gwardia króla w Sztokholmie
     
    Gwardia króla w Sztokholmie

    Monarcha ma również prawo do informowania go przez premiera o stanie państwa i najważniejszych pracach rządu. Co ciekawe, król utracił funkcję zwierzchnika sił zbrojnych. Nie ma prawa również do wyznaczania premiera i zatwierdzania nominacji ministrów. Jednakże interesujące jest sformułowanie, które znajdujemy w "Akcie o formie rządu" mówiące, że król nie ponosi odpowiedzialności za swoje czyny. Obecnie na tronie szwedzkim zasiada Karol XVI Gustaw. Wywodzi się on z dynastii Bernadotte, której założycielem był marszałek Francji Jean-Baptiste Jules Bernadotte – późniejszy Karol XIV Jan.

    Rząd

    Turning Torso w Malmö
     
    Turning Torso w Malmö

    Rząd sprawuje władzę wykonawczą i składa się z premiera i powołanych przez niego ministrów. W Szwecji istnieją dwie kategorie ministrów. Pierwsza to ministrowie kierujący określonymi ministerstwami, a druga to ministrowie bez teki (tzw. radcy konsultanci). Ministerstwa nie są zbyt rozbudowane. Posiadają tylko funkcję kierowniczą i przygotowawczą ustaw, ponieważ istnieją obok nich rozbudowane urzędy centralne. Ich urzędnicy są apolityczni i dobrze wykształceni. Zadaniem tych urzędów jest bieżące zarządzanie. Taki stan rzeczy nazywamy dualizmem administracji rządowej. Dzięki niej zwiększa się sprawność działania instytucji państwowych. Wyjątkiem od tej zasady jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które jako jedyne łączy funkcje kierowania i zarządzania. Premierem rządu zostaje zawsze przywódca partii rządzącej, choć nie zawsze większościowej, gdyż w Szwecji istnieje zasada szwedzkiego parlamentaryzmu mniejszościowego. Jej fenomen polega na tym, że możliwe są rządy partii, która w Riksdagu jest mniejszością. Wynika ona z pragmatyzmu Szwedów skłonnych do kompromisu i przedkładania interesu państwa nad interesem partyjnym. Z tej zasady często korzystała SAP.

    Premiera powołuje talman. Propozycję przedstawia Riksdagowi. Jeżeli zostanie ona czterokrotnie odrzucona przez parlament, procedurę powołania premiera przeprowadza się dopiero po nowych, zarządzanych wyborach. Jeśli premier otrzyma wotum nieufności, do dymisji musi podać się cały rząd. Powoduje to m.in. niezwykle silną pozycję premiera w Radzie Ministrów. W Szwecji zdarzają się często długoletnie rządy jednego premiera. Dobrym przykładem jest Tage Erlander, który rządził w latach 1946-1969 .

    Rząd oprócz odpowiedzialności przed Riksdagiem, ponosi również odpowiedzialność konstytucyjną. W Szwecji istnieje Komisja Konstytucyjna Riksdagu, która sprawdza, czy rząd jest praworządny i czy kieruje się w swojej polityce interesem Królestwa. Rząd powołuje własnych ombudsmanów, ale mają oni inne uprawnienia i zadania od ombudsmanów parlamentarnych. Powołani przez rząd zajmują się kontrolą przestrzegania prawa w określonych sferach życia publicznego. Rząd powołuje również Kanclerza Sprawiedliwości, którym zostaje wybitny prawnik. Jego główny cel to ochrona interesów państwa. Zajmuje się również kwestiami wolności prasy. Oprócz tego jest reprezentantem rządu w sporach cywilno – prawnych.

    Obecnie premierem jest Fredrik Reinfeldt. Stoi na czele rządu mniejszościowego zależnego od głosów Zielonych i komunistów. Obecny rząd składa się z premiera i 22 ministrów. Wśród nich jest wiele kobiet.

     

    System partyjny

    Parlament Szwedzki
     
    Parlament Szwedzki

    W latach powojennych w życiu politycznym Szwecji dominowała jedna partia: Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Pracy (SAP), która nieprzerwanie sprawowała władzę od 1932 do 1976 roku, kiedy przegrała wybory. Drugą porażkę poniosła w 1991 roku, ale następne wybory w latach 1994, 1998 i 2002 przyniosły jej powrót do władzy. Jak więc widać partia ta zdecydowanie dominuje w życiu politycznym Szwecji. SAP powstała w 1889 roku. Większość jej członków to działacze związków zawodowych. SAP jest zwolenniczką państwa opiekuńczego, popiera silny wpływ państwa na gospodarkę i równość społeczną. SAP przywiązuje również wagę do równouprawnienia kobiet. W rezultacie w Szwecji udział kobiet w wybieralnych organach politycznych dochodzi często do 50%.

    Skrajnie lewicową partią jest Partia Lewicy (VP) utworzona w 1990 jako sukcesorka komunistów. Mimo swego radykalizmu, akceptuje parlamentarną drogę do socjalizmu.

    Inną znaczącą partią jest Umiarkowana Partia Koalicyjna (MSP). Ugrupowanie to odwołuje się do wartości konserwatywnych i liberalnych. Członkowie tej partii są zwolennikami monarchii, zmniejszenia zakresu świadczeń socjalnych i obniżenia podatków. Reprezentuje interesy klasy średniej i wyższej.

    Kolejna ważna partia to Ludowa Partia Liberałów (FP), która jest zwolenniczką socjalliberalizmu. Podobnie jak konserwatyści są przeciwnikami interwencjonizmu państwowego i rozrastania się systemu świadczeń socjalnych. W 2002 liberałowie w wyborach odnieśli spory sukces, uzyskując poparcie 13,3% głosujących.

    Partia Centrum jest ugrupowaniem centrolewicowym, reprezentującą interesy farmerów i drobnej przedsiębiorczości.

    Chrześcijańska Demokracja (KdS) określa siebie mianem centrum, alternatywą dla lewicy i prawicy.

    W ostatnich wyborach do parlamentu weszli również Zieloni, dla których priorytetem jest oczywiście ochrona środowiska.

    Jak więc widać system partyjny Szwecji bogaty jest w partie, ale dominuje w nim zdecydowanie jedna z nich – SAP, która jedynie co kilka kadencji Riksdagu traci władzę. Ostatni raz ją straciła w 2006, kiedy koalicję utworzyły MSP, CP, FP i KdS.

     

    Gospodarka

    Ciężarówka Volvo
     
    Ciężarówka Volvo
    Siedziba Ericsson w Sztockholmie.
     
    Siedziba Ericsson w Sztockholmie.

    Istotną część gospodarki szwedzkiej stanowią bogactwa naturalne takiej jak są m.in. wysokiej jakości rudy żelaza oraz duża, zwłaszcza w stosunku do zaludniania, powierzchnia lasów. W XVII i XVII wieku Szwecja zapewniała około połowy całej europejskiej produkcji stali, dzięki dostępowi do wyjątkowo czystej rudy oraz dostępności drzewa, z którego wytwarzano węgiel drzewny, używany następnie do wytopu żelaza.

    W XX wieku Szwecja stała się jednym z największych eksporterów rudy żelaza. Szczytowy okres wydobycia przypada na 1975 rok kiedy uzyskano rekordowe wydobycie 40 milionów ton. Wydobywane są także rudy cynku, ołowiu, miedzi, wolframu, tytanu i uranu. Ważną gałęzią gospodarki Szwecji jest produkcja drzewna – jest ona m.in. jednym z największych na świecie eksporterów celulozy.

    Inne główne gałęzie gospodarki to hutnictwo metali nieżelaznych, przemysł maszynowy, metalowy, środków transportu (samochodowy, lotniczy), elektrotechniczny, drzewny i chemiczny.

    Grunty orne stanowią zaledwie 7% powierzchni kraju, rolnictwo jest wysoce zmechanizowane i intensywne.

    Znane marki szwedzkie to Volvo, Saab, Scania, Koenigsegg, Ericsson, Electrolux, Husqvarna, Vattenfall AB, Skanska AB, Nordea Bank, Tetra Pak, H&M i IKEA.

     

    System podatkowy

    W 1960 roku podatki w Szwecji stanowiły 31% PKB i już wtedy należały do najwyższych na świecie. W 1980 roku stanowiły one 60% PKB Szwecji. Obecnie podatki w Szwecji stanowią 52% PKB, z których państwo szwedzkie finansuje edukację, służbę zdrowia i badania.

    W Szwecji podatki płaci się na rzecz państwa i gminy, są one mniej więcej po równo rozłożone. Gminy finansują między innymi edukację, służbę zdrowia, a państwo drogi krajowe itd. Szwecja jest uważana za najbardziej socjalne państwo na świecie; bardzo popularne jest określenie "model szwedzki", który wprowadzono w Szwecji w latach trzydziestych XX wieku. Było to związane z falą strajków w ówczesnej Szwecji, podczas których doszło do rozlewu krwi. Posiada on zarówno wielu przeciwników, wielu ekonomistów o neoliberalnym nastawieniu, jak i wielu zwolenników, do których zalicza się noblistę Josepha Stiglitza, profesora Jeffreya Sachsa, który dawniej był zwolennikiem liberalizmu ekonomicznego, i profesora Tadeusza Kowalika.

    Podobnie jednak jak w innych krajach wysoko rozwiniętych większość PKB wytwarzają drobni przedsiębiorcy. PKB per capita wynosiło nominalnie w 2006 roku 42 tys. 383, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 34 tys. 409 dolarów. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 23 i jest najniższy na świecie. W rankingu Światowego Forum Ekonomicznego szwedzka gospodarka została uznana za trzecią najbardziej konkurencyjną na świecie.

     

    System socjalny

    Polityka socjalna Szwecji opiera się na założeniu, że wszyscy obywatele niezależnie od pochodzenia i stanu majątkowego powinni mieć równy dostęp do edukacji, służby zdrowia, dóbr kultury itd. Szwecja przeznacza poprzez budżet na cele socjalne 27% swojego PKB, jeden z najwyższych na świecie poziomów. W Szwecji budżet państwa oraz firmy prywatne przeznaczają na badania naukowe 4% PKB, co daje pod tym względem pierwsze miejsce na świecie. Charakterystyczne dla Szwecji jest finansowanie służby zdrowia i emerytur z podatków, a nie dodatkowych ubezpieczeń społecznych. W Szwecji 6,5% ludności oraz 3% dzieci żyje poniżej granicy ubóstwa. Szwecja zajmuje 6. miejsce na świecie pod względem HDI, wskaźnika rozwoju społecznego, i 1. miejsce pod względem HPI, wskaźnika ubóstwa społecznego.

    W Szwecji działają bardzo rozbudowane związki zawodowe, do których należy 80% pracujących; strzegą one przestrzegania przez pracodawców umów o pracę i ogólnych zasad panujących w Szwecji, jak na przykład zasada, że najpierw należy zwalniać pracowników z najmniejszym stażem.

     

    Bezrobocie

    Program szwedzkich socjaldemokratów zakładał politykę pełnego zatrudnienia. Wskaźnik zatrudnienia wynoszący 77% jest najwyższy w UE, najwyższy w UE jest także wskaźnik zatrudnienia osób starszych wynoszący 69%. Sektor publiczny zatrudnia 30% pracujących.

    Bezrobocie pod koniec lat osiemdziesiątych wahało się od 1 do 1,5%, obecnie waha się około 5%. Wskaźnik bezrobocia nie uwzględnia osób faktycznie nie pracujących, ale uczestniczących w różnego rodzaju publicznych programach pomocowych, kursach i szkoleniach mających zwiększyć ich aktywność na rynku pracy.

     

    Energetyka

    Szwecja jest krajem o jednej z najwyższych na świecie konsumpcji energii na obywatela (18 MWh/osobę) i równocześnie energetycznie samowystarczalnym.

    W energetyce Szwecji duży udział ma energia pochodząca z krajowych elektrowni jądrowych (dziesięć reaktorów dostarcza 45% mocy) oraz wodnych (36%).

     

    Różne

    W latach 90. Szwecję dotknął poważny kryzys, który spowodował wzrost bezrobocia do poziomu innych krajów UE i USA, a także pojawienie się długu publicznego, który pod koniec lat 90. sięgnął 50% PKB; kryzys ten był związany z globalnym spowolnieniem światowej gospodarki oraz obniżką podatków przez prawicowy rząd przy jednoczesnym zachowaniu wydatków socjalnych na tym samym poziomie. W wyniku wdrożenia licznych reform i programów naprawczych udało się zwiększyć wydajność pracy i spowodować wzrost wskaźników makroekonomicznych.

    W Szwecji z Internetu korzystało w 2006 roku 80% społeczeństwa, co daje jej pierwsze miejsce w UE. Szwecja należy według wielu rankingów do najbardziej bezpiecznych i najmniej dotkniętych korupcją krajów.

     

    Edukacja

    Uniwersytet w Göteborgu
     
    Uniwersytet w Göteborgu

    Przez wiele lat w Szwecji istniały tylko szkoły państwowe. Na początku lat dziewięćdziesiątych prawicowy rząd, który rządził jedną kadencję, pozwolił na istnienie szkół prywatnych przy jednoczesnym finansowaniu tych szkół przez państwo. Szkół takich jest jednak niewiele i założenie ich wymaga spełnienia wielu kryteriów. Uniwersytety w Szwecji są wyłącznie państwowe i studia na nich są bezpłatne. Dodatkowo, wszyscy studenci niezależnie od dochodów rodziców od pierwszego roku dostają stypendium. W studiach PISA szwedzcy uczniowie w 2003 roku w czytaniu ze zrozumieniem zajęli 7. miejsce, 14. miejsce w matematyce, 12. miejsce w naukach przyrodniczych i w rozwiązywaniu problemów 14. miejsce na 32 badane państwa.

     

    Język

    Göteborg.
     
    Göteborg.

    Oficjalnym językiem Królestwa Szwecji jest język szwedzki (svenska), język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Używany jest przez 9 mln ludzi: w Szwecji (7,8 mln) i Finlandii (300 tys.) – jest tam językiem urzędowym. Odrębny język już od VIII wieku. Najstarsze zabytki językowe pochodzą z XII wieku. Powstanie nowoczesnego języka szwedzkiego datuje się na rok 1526, kiedy to wydano szwedzkie tłumaczenie Biblii.

    Język szwedzki posiada wiele dialektów, w samej Szwecji jak również poza granicami. Np. istnieje osobny dialekt j. szwedzkiego którym posługują się Estońscy Szwedzi i Fińscy Szwedzi.

    W zasadzie nie ma większych wątpliwości co do tego, że język szwedzki jest oficjalnym językiem tego państwa, jednak wraz z ustawowym wprowadzeniem języków mniejszości (fińskiego, tornedalsko-fińskiego, lapońskiego, języka Romów i jidisz) 1 kwietnia 2000 sprawa stwierdzenia oficjalności języka szwedzkiego stała się tematem dyskusji.

    Większość Szwedów, zwłaszcza tych poniżej 50 lat, nie ma większych trudności w rozumieniu i mówieniu po angielsku. Wynika to ze związków handlowych tego kraju, popularności wycieczek zagranicznych oraz z tego, że większość programów telewizyjnych i filmów nadawana jest z napisami, a nie z dubbingiem czy lektorem. Język angielski jest zwykle nauczany począwszy od czwartej klasy szkoły podstawowej. Wielu uczniów bierze także lekcje innych języków, najczęściej hiszpańskiego, niemieckiego lub francuskiego.

     

    Literatura

     

    Nowoczesną literaturę szwedzką stworzył pod koniec XIX wieku August Strindberg. Innymi ważnymi postaciami są Pär Lagerkvist, Harry Martinson i Eyvind Johnson. Sławne są także autorki literatury dziecięcej Astrid Lindgren i Selma Lagerlöf. Współczesna literatura jest raczej trudno dostępna w Polsce, najczęściej tłumaczy się ją na język niemiecki.

     

    Film

    Najbardziej znanym reżyserem szwedzkim był Ingmar Bergman.

     

    Święta i zwyczaje

    Szwedzi obchodzą tradycyjne święta chrześcijańskie: Boże Narodzenie (Jul), Wielkanoc (Påsk), Zielone Świątki (Pingst), Wniebowstąpienie (Kristi himmelsfärd). Świeckie dni świąteczne to 1 maja z tradycyjnymi pochodami ruchu robotniczego i 6 czerwca, od 2005 r. Święto Narodowe Szwecji. Szwedzi obchodzą też święta o tradycji pogańskiej: Wieczór Walpurgii (Valborg) 30 kwietnia i Noc świętojańską (Midsommar). 13 grudnia tradycyjnie świętuje się przynoszącą światło Świętą Łucję (Sankta Lucia).

     

    Religia

     
    Róża Lutra

    Ponad 75% Szwedów należy do Kościoła ewangelicko-luterańskiego, który był kościołem państwowym od 1527 do 1999 roku. W okolicach Jönköping, Bohuslän i Västerbotten istnieją silne wspólnoty wolnych kościołów protestanckich (baptystów, metodystów, zielonoświątkowców itd.). Liczą one łącznie ponad 400 tys. członków, stanowiąc drugi, po luteranizmie, największy kierunek religijny w kraju. Muzułmanów jest około 250 tys., Kościół katolicki ma koło 150 tys. wiernych, a Cerkiew prawosławna około 100 tys. Ponadto, jest około 23 tys. Świadków Jehowy, żydów około 10 tys, a mormonów ok. 9 tys. W Järna istnieje centrum antropozoficzne. Masonów, którzy jednak nie są grupą religijną, a bractwem inicjacyjnym wzorującym się na zakonach rycerskich, jest 13 tys., co względem liczby mieszkańców daje bardzo duży procent w porównaniu do innych krajów. 8% Szwedów uczestniczy regularnie w praktykach religijnych jakiegoś wyznania.

    Wyznania w Szwecji, statystyki nieoficjalne)
    Luteranie   75 %
    Wolne Kościoły protestanckie (baptyści, metodyści, zielonoświątkowcy, adwentyści itd.) 400 tys.
    Muzułmanie 250 tys.
    Katolicy 150 tys.
    Prawosławni 100 tys.
      3,3 mln. 4,0 % z czego
     Sunnici 2,5 mln. 3,04%
     Alewici 0,41 mln. 0,5 %
     Szyici 0,23 mln. 0,28%
     Ahmadiyci 0,05 mln. 0,06 %
     Sufici 0,01 mln. 0,01 %
     Ismailici 0,002 mln. 0,002 %
    Żydzi 0,2 mln. 0,24 %
    inne wyznania   <1 %
    bez wyznania 2,39 mln. 29,0 %

     

    Ateizm w Szwecji

    Na podstawie wielu badań socjologicznych przeprowadzonych w latach 1999-2004 stwierdzono, że nie mniej niż 46% i nie więcej niż 85% Szwedów jest ateistami, agnostykami lub nie wierzy w Boga. W najnowszych badaniach Pippe Norrisa i Ronalda Ingleharta, przeprowadzonych w 2004 r. ateizm lub brak wiary w Boga zadeklarowało 64% Szwedów. Szwedzi zatem, obok Czechów, Estończyków, Norwegów, Duńczyków i Albańczyków są jednym z najbardziej ateistycznych społeczeństw w Europie [13].

     

    Media

    Szwedzi są jednym z narodów, który czyta najwięcej gazet. Prawie każde miasteczko ma swoją lokalną gazetę. Najważniejsze ogólnokrajowe gazety to Dagens Nyheter, Göteborgs-Posten, Svenska Dagbladet i Sydsvenska Dagbladet. Dwa największe tabloidy to Aftonbladet i Expressen. Szwedzka gazeta Metro została wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa jako gazeta o największym nakładzie na świecie, chociaż jest to gazeta bezpłatna, rozdawana na ulicy, wydawana w wielu językach.

    Szwedzki radiowóz - Volvo V70.
     
    Szwedzki radiowóz - Volvo V70.

    Do 1991 roku publiczna telewizja (SVT1 i SVT2) miała monopol na nadawania naziemne. Toteż do lat osiemdziesiątych Szwedzi nie mogli oglądać żadnych innych kanałów, aż pojawiły się anteny satelitarne. W 1992 rozpoczął nadawanie pierwszy kanał komercyjny TV4, na co pozwolił prawicowy rząd. Nieco wcześniej nadawanie rozpoczęło TV3 przez satelitę. Obecnie jest już kilkanaście szwedzkich kanałów dostępnych na satelicie.

     

    System karny

    Szwecja ma bardzo łagodne prawo dla przestępców. Wynika to z założenia, że wiele przestępstw ma podłoże społeczne i ekonomiczne. Podobnie jak w większości krajów świata, nie ma tu kary śmierci, a za morderstwo grozi kara od 5 do 15 lat więzienia. Ważną rolę pełni system resocjalizacji więźniów.

     

    Charakterystyczne potrawy

    Pokusa Janssona
     
    Pokusa Janssona

    Popularnym szwedzkim daniem jest zapiekanka z pokrojonych w cienkie plasterki ziemniaków, pokrojonej w talarki cebuli a także filetów sardeli (anchois). Wszystko to zalane jest mlekiem, zmieszanym ze świeżą śmietaną i zapieczone w piekarniku na złoty kolor. Zapiekankę "Pokusa Janssona" spożywa się głównie w okresie świąt Bożego Narodzenia.

     

    Ciekawostki

    • Szwecja była jednym z pierwszych krajów na świecie, który zaczął liczyć liczbę samobójstw i podawać ją w oficjalnych statystykach, co jeszcze do niedawna w wielu krajach europejskich nie miało miejsca. Dane, jakie zebrali Szwedzi okazały się dość zaskakujące, co stało się źródłem stereotypu (jak się później okazało - nieprawdziwego), że w Szwecji problem samobójstw ma skalę niespotykaną nigdzie indziej na świecie
    • Archipelag sztokholmski składa się w większości z granitowych szkierów, które nadal ulegają wypiętrzeniu.
    • W Szwecji prawo użyteczności publicznej pozwala na łowienie ryb w wodach morskich i wielkich jeziorach bez zezwoleń i opłat.
    • Na Gotlandii – największej wyspie Bałtyku (nie licząc Zelandii, która jest otoczona cieśninami) rosną trufle.
    • W okolicach stolicy rośnie rzadka odmiana gąski (gąska sosnówka,Tricholoma nauseosum)
    • W Szwecji obowiązuje "Stare Prawo" (wchodzące w skład prawa użyteczności publicznej) pozwalające na użytkowanie gruntu czasowo. W praktyce oznacza to, że można na nieogrodzonym terenie rozbić namiot i przemieszkać np. przez weekend na cudzej ziemi jednak pod warunkiem pozostawienia miejsca w należytym stanie (nie wolno niszczyć zieleni i zostawiać po sobie śmietnika). Wszelkie tereny ogrodzone są wyłączone z tego prawa.
    • W latach 1936-1975 w Szwecji prowadzono na masową skalę przymusową sterylizację osób "niepełnowartościowych ze społecznego punktu widzenia" w ramach programu eugenicznego.

     

    Rankingi

    • Pod względem HDI, wskaźnika rozwoju czynników ludzkich i dostępu do dóbr uznawanych za konieczne do życia, Szwecja zajmuje 5. miejsce na świecie.
    • Pod względem HPI, wskaźnika ubóstwa ludzkiego, Szwecja zajmuje 1. miejsce na świecie jako kraj najmniej dotknięty długotrwałym bezrobociem, funkcjonalnym analfabetyzmem i liczbą osób żyjących poniżej minimum socjalnego.
    • W 2007 roku Szwecja zajęła w sporządzonym przez The Economist rankingu 1. miejsce na świecie pod względem rozwoju demokracji.

     

    Ważne postaci kultury i nauki Szwecji

    Tradycyjny dom szwedzki
     
    Tradycyjny dom szwedzki
    • Marie Serneholt
    • Charlotte Perrelli
    • Andreas Johnson
    • Carola Häggkvist
    • September
    • Karol Linneusz
    • Anders Celsjusz
    • Johan Helmich Roman
    • Alfred Nobel
    • Birgit Nilsson
    • Emanuel Swedenborg
    • Carl Michael Bellman
    • Selma Lagerlöf
    • August Strindberg
    • Pär Lagerkvist
    • Astrid Lindgren
    • Carl Milles
    • Carl Larsson
    • Anders Zorn
    • Gunnar Asplund
    • Ingmar Bergman
    • Greta Garbo
    • Ingrid Bergman
    • Opeth
    • Roxette
    • ABBA
    • Europe
    • Sabaton
    • Ace of Base
    • Dr. Alban
    • Eric Prydz
    • Gunther
    • Arash
    • The Ark
    • Therion
    • In Flames
    • HammerFall
    • Dark Tranquillity
    • Arch Enemy
    • At The Gates
    • Peter Tägtgren
    • Jonas Erik Altberg
    • Katatonia
    • Måns Zelmerlöw
    • Danny Saucedo

     

    Ważne postacie w historii Szwecji

    • Gustaw I Waza
    • Gustaw II Adolf
    • Królowa Krystyna
    • Axel Oxenstierna
    • Karol X Gustaw
    • Karol XII
    • Gustaw III
    • Gustaw IV Adolf
    • Johann Gyllenstierna
    • Raoul Wallenberg
    • Dag Hammarskjöld
    • Tage Erlander
    • Olof Palme
    • Tony Rickardsson
    • Per Gessle
    • Marie Fredriksson

     

     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
      Reklama
    Dzisiaj stronę odwiedziło już 1 odwiedzający (8 wejścia) tutaj!
    => Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=